Шаһнама. 31-диск Кітап
Шаһнама. 31-диск

Шаһнама. 31-диск

Шаһнама. 31-диск

«ШАҺНАМА» ДАСТАНЫ ЖАЙЫНДА. 1934 жылы жер жүзінің халықтары Фирдоусидің туғанына 1000 жыл толғанын атап өтті. Міне, осы кезде «Шаһнаманы» қазақ тіліне аудару мәселесі көтерілді. Сол кездегі Қазақ ССР Оқу Халық комиссары Т. Жүргенов жолдас тәжіктің классик жазушысы Садриддин Айнимен кез келіп, бір пікірлескенінде, бұған Тұрмағамбет ақынды қатыстыру туралы ұсыныс етеді. Осыдан кейін Тұрмағамбет Қазкрайком арқылы (ол кезде Мирзоян секретарь еді) Қызылордадан Алматыға шақырылып алынды. Т. Жүргенов жолдас Тұрмағамбеттен: «Шаһнаманы» білесіз бе? Аудара алар ма едіңіз? – деп сұрағанында, сол бас қосуда мен де бар едім. Оған Тұрмағамбет былайша жауап қайырды: «Шаһнаманың» түрікшесі мен шағатайшасын да, парсышасы мен арабшасын да оқыдым. Көптеген жерін жатқа да білемін. Оны аудармай несі бар, – деді де, табанда бір өлеңді шығарып, шұбыртып ала жөнелді. Содан кейін оған аударуға бір жыл мерзім берді. Сол кезде Тұрмағамбеттің жасы 55-те еді. Бірақ ол бір жыл емес, тоғыз айда аударып, бітіріп берді. Міне, баспаға қазіргі дайындалған қырық мың жол аударма сол Тұрекең істеп кеткен еңбек. Кезінде мұның үзінділерін қазіргі «Жұлдыз» журналының ізі болып саналатын «Әдебиет майданы» журналына бастық. Аударма біткен соң жеті кісіден комиссия құрылып, қабылдап алынды, баспаға ұсынылды. Енді осы жұмысты арнаулы редакциялаудағы істегендеріме келейін. Ең алдымен, қолжазбаны бастан-аяқ оқып шықтым. Сонан соң редакциялауға отырдым. Бұған мен бір жылдай уақытымды сарп еттім. Әсіресе, мифтік жағына, шығарманың басталатын бөліміне баса назар аудардым да, ол жерлерді үш рет қарап, мол редакцияладым. Ал қалғандарына жеңіл редакция жүргіздім. Ақындық шабыттан туған әдемі жырлар жазылған беттерге қалам да тигізбедім. Аудармашы автордың көзінің жоқ екенін және келешекте зерттеушілер үшін қажетті болғандықтан негізінен Тұрмағамбеттің стилін, оның тіл байлығының қорын сақтауды мақсат еттім. Түсініксіз болар деген араб, парсы сөздерін азайтып, қазаққа ұғымды етіп беруге тырыстым. Тұрмағамбетті «молда» дейді. Ол дұрыс емес. Қазақта дін мектебінде оқыған, бітіргендерді «молда» деп атай береді. Ал Тұрмағамбет болса, жоғарғы діни мектепті оқып бітіргеніне қарамастан дін жолын ұстаған кісі. Сол үшін Бұқара қаласының мүфтилері оны жазаға да тартқан. Молдаларды балағаттап, боқтап отыратынын талай рет құлағымызбен есіттік. Тұрмағамбеттің бұл сырын қазіргі жазушыларымыздың бірқатары жақсы біледі. Тұрмағамбеттің өзінше стилі бар, күшті ақын. Тіпті ойламаған жерден ұйқас тауып кетеді. Қазақ тіліне жетік, тілге шешен және шығыстың тарихын, әдебиетін, ғұрпын жақсы білген, зерттеген ғалым. Міне, осының бәрі «Шаһнама» сияқты ғаламат еңбекті қазақ тіліне келтіруге бірден-бір себін тигізді. Осындай жан-жақты талант пен білім бойында болмаса, Тұрекеңнің «Шаһнаманы» аударып шығуы мүмкін де емес еді. ӨТЕБАЙ ТҰРМАНЖАНОВ, 1960 жыл 2013 жылы жарыққа шыққан «Шаһнама» кітабының иллюстрациялары қолданылды. Антологияны безендіруге Ералы Оспанұлының жұмыстары пайдаланылған. «Шаһнама» аудиоэнциклопедиясы Қызылорда облысы әкімдігінің қолдауымен жарық көрген.