Әзидолла Есқалиевтің орындауындағы күйлер Кітап
Әзидолла Есқалиевтің орындауындағы күйлер

Әзидолла Есқалиевтің орындауындағы күйлер

Әзидолла Есқалиевтің орындауындағы күйлер

Қазақстан Республикасының халық әртісі, Бүкілодақтық және Дүниежүзілік фестивальдердің лауреаты, белгілі сазгер күйші, профессор Әзидолла Есқалиевтің туған еліміздің мәдениеті мен өнерінің дамуына қосқан үлесі ұшан-теңіз. Ол 50 жылдан астам уақыт бойы қажырлы еңбегімен, тарлан талантымен, өрелі өнерімен халықтың ыстық ықыласына бөленіп келеді. Есқалиев Әзидолла 1934 жылдың 1 қаңтарында Атырау облысы, Құрманғазы ауданы Құрманғазы округінде туған. Аудан орталығындағы орта мектептің оныншы сыныбын бітірген соң, Құрманғазы атындағы Алматы консерваториясына түсіп, 1958 жылы оның халық аспаптар факультетін бітіріп шығады. Қазақтың аса талантты композиторы, белгілі қоғам қайраткері, өнертану ғылымының докторы, профессор, академик, қазақ кәсіби музыкасының негізін салушы Ахмет Жұбановтан тәлім-тәрбие алып, күй – анасы Динаны көріп, орындаушылық шеберлігіне көз қанықтырған. Әзидолланың дарқан дарыны, орындаушылық шеберлігі студент кезінде-ақ айқындалып, одақтың және әлемнің музыка танығыш білгір мамандарына назарына ілігеді. Консерваторияның соңғы курсында, 1957 жылы Мәскеу қаласында өткен Бүкілодақтық орындаушылар байқауының лауреаты атануы, оның болашақ өнер жолында алар асуларын айқындап берген еді. Оған жалғаса, сол жылы жастар мен студенттердің IV-Бүкілдүниежүзілік фестивалінде Қазақстандық өнерпаздар арасында бірінші болып, «Алтын медальға» ие болған. Ол – әлемдік өнер жарысындағы 1925 жылы Париж қаласында дүниежүзілік этнографиялық көрмеде атақ алған Ә. Қашаубаевтан кейінгі, қазақ ұлты өкілінің тұңғыш жетістігі. Ол 1958 жылы консерваторияны бітіргеннен кейін ұзақ жылдар бойы үздіксіз жалғасқан өркенді шығармашылық қарқынмен Жамбыл атындағы Мемлекеттік филармонияда, «Қазақконцерт» бірлестігінде, Құрманғазы атындағы ұлттық консерваторияда, Құрманғазы атындағы академиялық халық аспаптар оркестрінде табысты еңбек етіп, үздік өнерімен, орындаушылық шеберлігімен көпшілік көңілінен шықты. Осы жылдарда ол өз өнерімен тек кең байтақ Қазақстан жұртшылығын ғана сусындатып қоймай, Германия, Франция, Чехославакия, АҚШ, Алжир, Қытай, Моңғолия тағы басқа ондаған шет мемлекеттерде болып, сахна төрінен қазақтың күй өнерінің құдіретін көрсетті. Қазақ дейтін ұлт, Қазақстан дейтін ел барын әлемге танытты, еліміздің мерейін үстем етті. Ә. Есқалиев – Құрманғазы, Дина, Тәттімбет, Дәулеткерей т.б. халық композиторларының төлтума шығармаларымен қатар Моцарт, Брамс, Рахманинов, Чайковский сияқты әлемдік ауқымдағы сазгерлердің күрделі классикалық шығармаларын шебер меңгерген өнерпаз. Оның күйшілік, орындаушылық талантымен қатар, сазгерлік бағытта да жетістіктері бір алуан. Өзі шығарған «Көңіл күйі», «Шаттық», «Фестиваль маршы», «Жастар» күйлері өнер сахналарында жиі орындалуда. Ә. Есқалиев – өз өмірінде көптеген шәкірт тәрбиелеп, өнер өлкесіне жолдама берген, талай шебер домбырашылар ұрпағын тәрбиелеген ұлағатты ұстаз. Ол Құрманғазы атындағы ұлттық консарваторияның 1997 жылы доцент, 1998 жылы профессор атағын алған. Одан тәлім алып, қазір де мәдениет саласында, өнер ошақтарында абыройлы еңбек етіп жүрген шәкірттер көптеп саналады. Олардың арасында Қ. Ахмедияров, А. Жайымов, А. Үлкенбаева, Қ. Қожамбаев, Ө. Ғубайдуллин сынды әлемге танымал өнер шеберлері бар. Ә. Есқалиев 1999 жылы сол кездегі облыс әкімі И. Тасмағамбетовтің шақыруымен өз туған өлкесі Атырауға келіп орналасты. Н. Жантөрин атындағы филармонияда еңбек етті. Дина Нұрпейісова атындағы музыка академиясы мен Н.Тілендиев атындағы кіші өнер академиясында ұстаздық етіп, Қазақстан өнерінің тұғырлы биіктерге көтерілуіне барынша атсалысты. Ә. Есқалиев Қазақстан Республикасының «Халық әртісі», «Құрмет» орденімен, «Озық еңбегі үшін», «Аса үздік еңбегі үшін», «Еңбектегі ерлігі үшін», «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл», «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл» мерекелік медалдарымен, көптеген грамоталармен марапатталған. Мәдениетті қолдаудың Президенттік стипендиясының иегері.