Музыка

Шаһнама. 3-диск

00:00
00:00
  • 1. 3-диск. Шаһнама. Орын. Түрікпенова Күнсұлу

ИРАН АҚЫНЫ – ФИРДОУСИ

Фирдоуси көзі тірісінде өзінің басты шығармасы – «Шаһнаманы» бастыра алған жоқ. Өз бастарынан асыра айтылған ақылды, есті сөздерді Иран елінің кезіндегі топас бектері көтере алмады. Соның салдарынан әлемге әйгілі көркем дастан жарияланбай келді. Ақынның көзі тірісінде оның тарихи тұлға екендігі де жете танылған жоқ. Түсінбеген елдер «Шаһнаманы» өртеп жіберуге дейін барды.

Ақын өлді. Иран жұрты бас қосып бірігіп ел іргесін бүтін алып қалды. Жауларымен терезесі тең болды. ХІІІ-ХІҮ ғасырларда оның әдебиеті қайта гүлденіп, Рудаки, Сағди, Хафиздер шықты. Арада біраз уақыт өткен соң Фирдоуси «Шаһнамасының» да қадірі артып, өзінің де аты шыға бастады. Содан бері Иран елі Фирдоусиді көгіне көтерумен келеді. «Иранды иран еткен – Фирдоуси» деседі. Алайда шығыс дүниесінің данышпан сөз зергері Фирдоуси өз бағасын жер шарының алтыдан бірінен ғана алып отыр.

«Шаһнама» ХХ ғасырдың бас кезінде-ақ шетел ағартушыларының назарына ілікті. 1829 жылы ағылшын Т.Мокан оны төрт том етіп бастырып шығарды. Сол ХІХ ғасырда орыс ақыны В.А.Жуковский де «Шаһнаманың» «Рүстем-Зорап» деген тарауын аударып, жарыққа шығарады.

«Шаһнама» Фирдоусидің атын қазақ әдебиетіне де алып кірді. Бұрын қазақтың хат танымаған адамдары бұл дастанды күні-түні тыңдап, мейірімі қанып, үлкен ләззатқа кенелетін болған. Біз ілгеріде, қаукөкірек, әсіреқызыл, солақай кезімізде осыларды жиып, тазартып, ежелгі мәдени мұра ретінде басып шығара алмадық. Ескінің бәріне «ескі» деп қарадық. Оның ішіндегі керекті асылдарына көз қырымызды салғанымыз да жоқ. Ескі мұра жөніндегі В.И.Ленин қағидасына бет бұрған жеріміз де шамалы.

«Шаһнама» қазақ тілінде аударылған, бірақ басылып шығып, халыққа таралған жоқ. Ендігі жерде баспа орындары осы ежелгі мәдени мұраларды тауып, қайта жаңғыртуы керек. Мұндай қазыналар бір ғана республика емес, Қазан, Орынбор, Ташкент баспаларынан да көптеп шыққан. Баспа көрмегендері ел арасында қолжазба күйінде жүр, әркімнің үйінде тұрған абдыраның ішінде шаң жұтып жатыр. Осыларды тербетіп, халыққа шығаруымыз қажет. Әдебиетімізді байытудың басты бір жолы – осы.

Фирдоуси – қазақ халқының да сүйікті ақыны. Оның әлемге аян әдеби мұрасы бізге де ортақ. Олай болса «Шаһнаманың» қазақ тілінде сөйлейтін кезі жетті. Бұл – алда тұрған басты міндеттеріміздің бірі.

ӘЛІБЕК ҚОҢЫРАТБАЕВ

1934 жыл

2013 жылы жарыққа шыққан «Шаһнама» кітабының иллюстрациялары қолданылды. Антологияны безендіруге Ералы Оспанұлының жұмыстары пайдаланылған.

«Шаһнама» аудиоэнциклопедиясы  Қызылорда облысы әкімдігінің қолдауымен жарық көрген.