Музыка

Ғабдылхақ Барлықов орындауындағы күйлер

00:00
00:00
  • 1. Бұлғын-сусар - халық күйі
  • 2. Дайынкөл - Қайрақбай
  • 3. Әкім батыр - Шақабай Шалап батыр
  • 4. Жалғызым-ау - Шакабай Шалап
  • 5. Жалқы жігіт - халық күйі
  • 6. Заманбектің зар төбесі - Заманбек
  • 7. Қайрақбай - Заманбектің күйі
  • 8. Кеңес күйі - Бейсенбі Дөненбайұлы
  • 9. Көктөбел - Шалап батыр
  • 10. Маңғабылдың қара қасқа аты - халық күйі
  • 11. Өрелі кер - Қайрақбай
  • 12. Сал күрең - халық күйі
  • 13. Суыр - Аңшы жігіттің күйі
  • 14. Тансаңшы - Бейсенбі
  • 15. Телқоңыр - Қайрақбай
  • 16. Шеруші Құлан - Қайрақбай

Ғабдылхақ Барлықов

Ғабдылхақ Барлықов 1938 жылы ақпан айында Шәуешек қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Барлық домбыраны сұлу шертіп, ел ішіне кең тараған жыр-дастандарды, тарихи хиссаларды домбыра сүйемелімен толғайтын, елге танымал адам болды. Осындай бір өнер ұғымы Ғабдылхақты бала кезінен баурады. Әкесінің хисса жырларды домбырамен сүйемелдеу әуендерін қызыға үйреніп, домбыра аспабына құштарланып, онымен әуестенді. Ғабдылхақтың анасы Оралқан Есеналықызы қолынан үкілі домбырасы түспеген әнші және айтыскер ақын болды...

Ардақты ана өз нәрестесі Ғабдылхақты да жастайынан халықтық өнердің кәусарынан сусындатып, баласының өнерге ынтызарын арттырады. Өнерпаздар болатын ортадан қалдырмай, олардың өнерін тамашалатты. Ел аралаған әнші-күйшілерді үйлеріне шақырып, сәбидің өнерге қызығуына жол ашты. Ғабдылхақтың анасына арнаған мынадай жыры бар:

Кермек дәмін татырмай зар күйіктің,

Сүтіңмен жаныма нәр құйыпсың.

Тәліміңмен кілеңбір ізгілікпен,

Тамылжыған тамаша ән-күй ұқтым.

Ғабдылхақтың домбырашы болуына игі ықпалын тигізіп, алғаш баулыған Тоқтасын қарт. Тоқтасынның қалақтай қара домбырасынан төгілетін күйлер Ғабдылхақтың балғын сезімін баурап алатын. Домбыра үйренуге құштарланған талапкер балаға бұл аспаптың қыр-сырын түсіндіріп отырып, домбыра шертуді жалықпай үйретеді. Домбырашы қарт Тоқтасыннан домбыра шертуді игере бастаған Ғабдылхақ мектепте оқып жүргенде «Жорға аю», «Майдажал», «Беласар», «Тел қоңыр» атты халық күйлерін орындайтын болды. Шәуешек гимназиясында оқып жүрген кезінде балалардан құрылған көркем өнерпаздар үйірмесіне қатысып, өнерін өсіру жолында талмай ізденеді...

1962 жылдың сәуір айында Ғабдылхақ өз туыстарымен атамекені Қазақстанға қоныс аударып көшіп келіп, Семей облысы, Үржар ауданы, Тасбұлақ елді мекеніне қоныстанады. Ғабдылхақ атамекеніне қоныстанғаннан кейін де оның бойындағы өнері ел назарына ілігіп, оны Үржар ауданы мәдениет бөлімі тарапынан 1964 жылы сырнайшылардың Семей қаласында ашылған сегіз айлық курсына жолдама берді. Бұл курста Ғабдылхақ музыкалық білімінен сауат ашып, нота үйреніп, сырнай аспабында ойнауды да ынталанып үйренеді. 1965 жылдың жазында курсты ойдағыдай тәмамдап, Мақаншы ауданының мәдениет үйіне жұмысқа орналасады. Мәдениет үйінде көркемөнерпаздар үйірмесін басқарып, оған қосымша мектепте ән-күй сабағын жүргізіп мұғалім болады. Бұл бағыт Ғабдылхақтың ұйымдастыруымен жасөспірімдердің бойындағы өнерге деген ынтасын арттырып, шамалы уақыт ішінде домбырашылар ансамблі құрылған еді. Кейіннен Алматыдағы эстрада студиясын бітіріп, «Гүлдер» ансамблінің әншісі болған Жұмағазы Қосанов, Жамбыл  облысының «Алатау» ансамблінде көп жылдар ән шырқаған Қорлан Аққазина, Мақаншы мәдениет үйінде ұзақ уақыт жұмыс істеп, «Қазақстанның еңбегі сіңген мәдениет қызметкері» құрметті атағын алған домбырашы Сабыржан Қонышбаевтар Ғабдылхақтың жоғарыда айтылған көркемөнерпаздар үйірмесінің алғашқы қарлығаштары еді. Бұл үйірме кейін «Інжу-маржан» ансамблі болып қалыптасты...

Ғабдылхақ осындай өнер жолында еңбектеніп жүрген кезінде аудан, облыс көлемінде өтіп тұратын көркемөнерпаздар байқауларына үйлеріне үнемі қатысып, жүлделі орындарға ие болып, оның домбырашылық орындау шеберлігі, күйшілік өнері жұрт назарына ілігіп, көрермен қауымның қошеметіне бөленді...

Құрманғазы атындағы оркестрде істеген жылдар Ғабдылхақтың шығармашылық ізденіске толы, жемісті еңбек еткен кезеңі болды. 1978 жылы қазақ радиосының музыкалық қорына бірқанша күйлер жаздырды. 1986 жылы Бейсенбі, Қайрақбай, Мүкей күйлерін күйтабаққа түсіріп, жарыққа шығартты. Телеарнада күйлер орындады, қалалық халық университетінде өтетін күй кештеріне қатысты...

Қазақтың аса дарынды композиторы, дирижер, халық артисі Нұрғиса Тілендиевтің жетекшілігімен Мемлекеттік фольклорлық-этнографиялық «Отырар сазы» оркестрі құрылғаннан кейін Ғабдылхақ бұл оркестр құрамына алынып, еңбек етті. Қазақтың екі оркестрінде жиырма жылдан астам еңбек етіп, домбырашылық өнерін жетілдіріп, күй өнерін үзбей насихаттаумен болды...

Уәли Бекенов

Қазақстанның еңбек сіңірген қызметкері,

халық ағарту ісінің озығы, музыка өнерін зерттеуші,

күйші-композитор, шертпе күй шебері, ұстаз.