Қазақ тілінің әмбебап сөздігі
Cөздік

«Көркем шығарманың нақ бағасын дөп басып беру қиын. Қазіргі әдебиетіміздің белсенді тобындағы үздік ондықты анықтау тіпті даулы. Сондықтан, Әлия Бөпежанова, Айгүл Ісімақова, Әмірхан Меңдеке, Амангелді Кеңшілікұлы және Әмірхан Балқыбекпен әңгіменің басын пісіріп алдық. «Дулат Исабеков, Бексұлтан Нұржекеұлы, Төлен Әбдік неге жоқ?» – деген сұрақ туды. «Олар әдебиеттің қызығын көрді, өз бағасын алды», – дедік. «Мархабат Байғұт, Дидахмет Әшімхан, Жұмабай Шаштайұлы, Несіпбек Дәутаев, Қуандық Түменбай, Серік Асылбеков, Нұрдәулет Ақыш ше?» – дегендегі тізім тіпті ұзарып кетті. «Олар енді бұрынғы жазғандарынан артық туынды тудыра алмайтын шығар» – дедік»... «Алқа» журналында жарияланған «Он үздік әңгіме», яки он автор туралы жазушы Жүсіпбек Қорғасбек осылай деп жазған екен. Асқар Алтай мен Таласбек Әсемқұлов бастап, Нұрғали Ораз бен Роза Мұқанова қоштап, бертіндегі Думан Рамазан мен Дәурен Қуатқа дейінгі он жазушының әңгімесі берілген екен.

Әңгімелескен Жұлдыз Әбділда
Қаралым: 2259
0
Мұхамеджан Тазабек: Біз туралы Орағаңдар, Тұмағаңдар, Фариза апаларымыз жазатын...

Кейінгі кездері айтыстың өзі емес, оның төңірегіндегі айтыс-тартыс, ақындардың деңгейі, дайындығы, білік-сауаты көбірек ауызға ілігіп жүр. Соның ішінде, әсіресе, ақындардың дінге бет бұруы айтысқа кері әсер-ықпалын тигізіп жүр деген орайдағы әңгіме желдей еседі. Біз осы және өзге де сауалдарымызды айтысқа шықпай жүрсе де, айтыстан қол үзбеген Мұхамеджан Тазабекке қойған едік. Сауалды да төтесінен қойдық: Дін айтысқа қандай зиянын тигізді, қандай пайда келтірді? Мұхамеджан ақынның жауабы былай болды:       

– Алдымен жеке басыма қатысты айтып кеткенім жөн шығар. Қолыма домбырамды ұстап, айтысқа соңғы рет шыққаным 2003 жыл екен. Сол кездері іштен оттай маздап маза бермеген рухани сұрақтар көп болды. Қоғамның халын түсінетін сияқтысың, үн қосып жүргенге де ұқсайсың. Дегенмен, өз-өзімнен кеуектеніп, рухани жұтаңдықтың дәмін сезінгендей болдым. Осы тұрғыда азық табу үшін іздендім. Өзімді жетілдіру үстінде ішімдегі бос кеңістікті толтыруға жол ашқан ата дініміз – Ислам болды. Адам бір табиғаттың тұмса жерін көрсе, сол көрініске үй-ішінің, алыс-жақынының да куә болғанын қалайды емес пе? Менде де сондай сезім болды...

Әңгімелескен Жұлдыз Әбділда
Қаралым: 2151
0
Қазақ әйелінің ғана қолынан келетін ерлік

Ақын Қанипа Бұғыбаева туралы бір үзік сыр
Қанипа Бұғыбаева – қазақтың аяулы ақын қыздарының бірі. Тағдырлы ақын. Өмірдің ащы дәмін ерте татқан. Небәрі 6 жасында аяғын мертіктіріп алып, өмірінің соңына дейін соның азабын тартқан. Көп қиындық көрсе де, Қанипа апайдың өлеңдерінен қаталдық көрмейсіз. Керісінше, бір жылы ағыс байқалады. Тіпті, қоғамның көлеңкелі жақтарының өзін өзінше бір жылылықпен жазады. Көктем мерекесі қарсаңында біз Қанипа Бұғыбаеваның ұлы, күйші Талап Қарашпен әңгімелескен едік. Тағдырдың тауқыметін ерте тартқанына қарамай, алдағы күнге тек үмітпен қарау, өзінің кемдігін қорсынбай, керісінше, алға ұмтылу қазақ әйелінің ғана қолынан келеді. 

Әңгімелескен Жұлдыз Әбділда
Қаралым: 2085
0
Ермек Аманшаев, жазушы-драматург: Фольклордан бастап, бірін қалдырмай оқу керек

Ермек Аманшаев – жазушы, драматург. Уағында біраз жыл Мәдениет министрлігінде жауапты қызметтер атқарды. Бүгінде «Қазақфильмді» басқарады. «Үзілген бесік жырын» жазғанда Аманшаев 28-ақ жаста екен. Бүгінде Ғ.Мүсірепов атындағы Мемлекеттік академиялық балалар мен жастар театрының сахнасынан түспей келе жатқан «Балкон» да жас күнінде жазған шығармасы. Аманшаев бұдан өзге де бірнеше драмалық шығарманың авторы. Бірқатар шетел драматургтерін аударғаны тағы бар.

Шығармашылықтың айналасында жүргендер ғана емес, жалпы қазақтың жастары, өсіп келе жатқан буын қандай кітаптарды оқығаны дұрыс? Қай авторларды оқуға кеңес бересіз? Қандай шығармалар міндетті түрде және бірінші кезекте оқылуы тиіс? Ермек Аманшаевтан ең алдымен осыны сұраған едік.

Әңгімелескен Жұлдыз Әбділда
Қаралым: 2202
0

Дәурен – аз жазатын, аз жарияланатын ақын. Алғашқы өлеңдері баспасөзге осыдан жиырма жылдай уақыт бұрын шықса да, заманауи ақындардың тізімі түзілгенде оның аты-жөні бірде еніп, енді бірде енбей қалып жатады. Дулы, шулы ортадан да оны аз көреміз. Мүшәйра дегеннен іргесін аулақ салған. Ара-тұра өлең оқитын бір мүмкіндік туып қалғанда өзінің емес, өзгенің өлеңін оқитынына да куәміз. Бірақ, бір анық бар. Ол – Дәуреннің арзанқол өлең жазбайтыны.

Әңгімелескен Жұлдыз Әбділда
Қаралым: 1566
0

Асқар Алтай – болмысы бөлек жазушы. Сирек сыншы. Аға буынның аузына жиі ілігеді. Жастар да Асқар Алтай шығармаларын жоғары бағалайды. Жуырда ғана ердің жасы – елуге толған жазушы «Қыр мен қала хикаялары», «Алтай новелласы» секілді бірқатар кітаптардың авторы. Шығармалары ұжымдық жинақтарға да енген. Көптің көңілінен шыққан «Қызыл бөлтірік» атты шығармасы «Сорос» қорының грантын жеңіп алған (бұл шығарма әйгілі «Көксерекпен» қатар, «Қызыл бөлтірік» атты ұжымдық жинаққа да енген).

Әңгімелескен Жұлдыз Әбділда
Қаралым: 2955
0

Арман Қани – «провинцияда» тұратын ақын. Керекудің тумасы. Азаматтық позициясы айқын азамат, ұлт жанашыры. Бүгінде «Ертіс дидары» газетінде қызметте. Келер жылдың ақпанында алпысқа толатын ақынды аз-кем әңгімеге тартып, ашық электрондық кітапханаға бірқатар өлеңдерін алған едік.

Әңгімелескен Жұлдыз Әбділда
Қаралым: 1649
0

Қали Сәрсенбай – жазушы, журналист. «Алматы ақшамы» газетінің бас редакторы.
ҚР Мәдениет қызметкері, ҚР Президенті сыйлығының иегері.
«Өнер – өмір», «Сендерді сағынғанда» кітаптарының авторы.

Әңгімелескен Жұлдыз Әбділда
Қаралым: 2221
0

Әлібек Шегебай Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі.
Төлеген Айбергенов атындағы сыйлықтың иегері.
Қазақстан Жастар одағы «Серпер» сыйлығының лауреаты.
«Тамшылар», «Алакеуім», «Әйнекке түскен ай сәуле», «Ақ қауырсын» жыр-жинақтары жарық көрген.

Әңгімелескен Жұлдыз Әбділда
Қаралым: 1678
0

Ескен Елубаев қазақ балалар әдебиетінің белді өкілдерінің бірі. Мұзафар Әлімбаев, Тұманбай Молдағалиевтердің ізбасары. Балалар әдебиетінің дамуына Қадыр Мырза Әлі, Қастек Баянбай, Сұлтан Қалиұлы, Өтебай Тұрманжанов, Әдібай Табылдиев,  Әнуарбек Дүйсенбиев, Жақан Смақов, Сәбит Дүйсенбиев, Жәнібек Кәрбозин, Нұрхан Жанаев, Есентай Ербөпиндердің әрқайсысымен тең үлес қосқан азамат. Бүгінде жасы жетпістен асса да, өнімді жұмыс істеп жүрген қаламгер. Өткен жылы ғана жүз мыңнан астам таралыммен кітап шығаруы – соның дәлелі. Бірақ, Ескен аға осының өзін де азсынады. Балалар әдебиетіне жеткілікті көңіл бөлінбей отырғанына ренжиді.

Әңгімелескен Жұлдыз Әбділда
Қаралым: 2660
0

Думан Рамазан – Абай ауданының тумасы. Семей өңірінен. 1967 жылы дүниеге келген.
«Халық кеңесі», «Қазақ әдебиеті» газеттерінде қызмет еткен.
Ғ.Мүсірепов атындағы Мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдер театрында Әдебиет бөлімін басқарған.
«Хан Кененің қазасы», «Алланың әмірі» сынды прозалық кітаптардың авторы.
Жазушы, зерттеуші, аудармашы. Соңғы жылдары драматургия саласында да еңбек етіп жүр.

Әңгімелескен Жұлдыз Әбділда
Қаралым: 2061
0

Бүкіл саналы ғұмырын балаларға арнап келе жатқан Шәкен Күмісбайұлы биылғы қара күзде 70 жасқа толады. Шәкен ағаның негізгі мамандығы – мұғалім, неміс тілі пәнінің мұғалімі. Қазіргі Абылай хан атындағы Халықаралық қатынастар және әлем тілдері университетінің түлегі. 35 жыл мектепте ұстаздық еткен адам. Яғни, бүкіл өмірі балалармен бірге өтіп келеді. Қазір де «Балалар әдебиеті» баспасының редакторы болып қызмет атқарады. «Бар жақсымыз – балаларға» дейтін ат төбеліндей топтың бір өкілі. Балаларға арналған шығармалардың халықаралық «Дарабоз» бәйгесі де осы Шәкен ағамыз бен белгілі балалар жазушысы, ақын Сұлтан Қалиұлының бастамасымен дүниеге келгені мәлім. Биыл осы «Дарабоз» сегізінші рет жабық бәйге өткізіп, оның қорытындысын шығарды. Жуырда Жазушылар одағының Әдебиетшілер үйінде марапаттау рәсімі өтті. Онда әдеттегідей 12 үздік шығарманың иесі анықталып, жарияланды. Жеңімпаздарға 77 мың (ынталандыру сыйлықтары) теңгеден бастап, 1 миллион (бас бәйге) теңгеге дейінгі ақшалай сыйлықтар табыс етілді. Ал жеңімпаз шығармалар жылдағыдай «Кәусар бұлақ» деген атпен кітап болып шығады.

Әңгімелескен Жұлдыз Әбділда
Қаралым: 2304
0

Жазушы Смағұл Елубайдың «Қиямет-қайым ғасыры» атты соңғы шыққан кітабы – ел аузында жүрген шығармалардың бірі. Қазақ және орыс тілдерінде жарық көрген шығарманың көркемдік жағын, аударманың сапасын айтпағанда, жалпы жанры мен мазмұнына қатысты да әртүрлі пікір айтылды. «Мереке» баспасынан шыққан «Қиямет-қайым ғасыры» биыл толықтырылып, екінші мәрте басылды. Осы кітапқа қатысты пікірлердің бір парасы мынадай: «Атеистік қоғамның алдын көрген, мұсылмандыққа жаңа бет бұрған қауым үшін бұл кітап жаңалық іспетті. Ал мұсылманшылықтан хабардар, діни ілімі мен білімі бар адамдар үшін бұл сол санаттағы көп дүниенің орта тұсында, бәлкім одан да төменіректе тұрған еңбек қана». Мұның себебі неде? Бәлкім, жазушының өзінің де кеңестік дәуірде дүниеге келіп, есейіп, ержетіп, мұсылманшылыққа кештеу мойынсұнғанынан шығар? Мұндай шығарманы жазуға түрткі болған не нәрсе? Біз мұны Смағұл ағадан сұраған едік. Жауабы мынадай болды:

Әңгімелескен Жұлдыз Әбділда
Қаралым: 1728
0

«Қазақ әдебиетінің тарихында қалатын үш үздік шығарма қандай?» деген сұраққа жауап іздегенде жазушы Адам Мекебаевтың «Құпия қоймасы» да аталған еді. Адам Мекебаев оншақты кітаптың авторы, бірнеше роман жазған. Республикалық әдеби-мәдени басылымдарда қызмет еткен, баспада редактор болған. Біраз жыл елде, Қызылорда жақта тұрып, кейін әдеби ортаға қайта оралған. Шығармалары тақырыбының алуандығымен, тілінің шұрайлылығымен ерекшеленеді. Бірақ, жарнамасы аз жазушылардың қатарында. Анда-санда газет-журналға сұхбат бере қалса, оқшау ой айтып, ойлантып тастайтын жазушымен кездейсоқ кездесіп қалып, көкейде жүрген сұрақтарымызды қойған едік. Соның ішінде редакторлық мектептің құлдырауы туралы сұрағанбыз.

Әңгімелескен Жұлдыз Әбділда
Қаралым: 2209
0

Биыл – Алаш қайраткері, ақын Мағжан Жұмабаевтың туғанына 120 жыл. Шығармалары 1988 жылы ғана ақталған ақынның артында өшпес мұрасы қалды. Дегенмен де, бүгінгі күнге жетпеген шығармалары да жоқ емес. Соңғы бір-екі жылдықта тарихшы-ғалым Мәмбет Қойгелді жетекшілік ететін Қазақстан Тарихшыларының қауымдастығы Білім және ғылым министрлігінің қолдауымен Мағжан Жұмабаевтың «Табалдырық» атты манифесін жарыққа шығарды. Ұлттық Қауіпсіздік комитетінің мұрағатынан алынған бұл құжат ақынның тағдырына алапат өзгеріс алып келді десек, асыра айтқандық емес. Дәл осы «Табалдырық» үшін және «Алқа» атты әдеби үйірмені құруға ұмтылысы үшін Мағжан қауіпсіздік қызметкерлерінің назарына ілікті, қуғын-сүргінге ұшырады. Тарихшы Мәмбет Қойгелді «Табалдырықты» мазмұны терең әрі өзекті құнды құжат деп бағалайды. Әріптесі Шәмек Тілеубаевпен бірлесе отырып әзірлеген бұл жинақ қазақ, орыс тілдерінде қатар жарық көрді, әрі төте жазумен жазылған нұсқасы да көшіріліп, сурет түрінде берілді. Бұл құжаттан Мағжан ақынның шығармашылығы, өмірлік ұстанымы мен азаматтығы туралы тың деректермен танысуға болады.

Әңгімелескен Жұлдыз Әбділда
Қаралым: 2328
0

Мәдениеттанушы, аудармашы, ақын Әуезхан Қодар жуырда 55 жасқа толды. Ол шығармашылықпен жанкештілікпен айналысып келе жатқан тұлға.  Көбіне-көп оқшау ой айтады. Кейде сонысымен өзіне жау тауып алып та жүреді. Бірақ, біз ақыннан өз шығармашылығы туралы емес, ақын туралы, ақын болғанда да «қазақтың бас ақыны» туралы сұрадық. Өйткені, Әуезхан Қодар Абаймен «ауырады». Абайды аударады. Абай туралы айтары да аз емес. 

Әңгімелескен Жұлдыз Әбділда
Қаралым: 1835
0

Ерғали – жас толқынның өкілі. «Жас толқынмен» жыр жинағы да шыққан. Қытайдың Құлжасында дүниеге келген. Елге оралғанына биыл он жыл. Әрине, оның «Қазақы әңгімесін» Есенғалидың «Қазақ ауылымен» салыстыра алмаймыз. Бұл екі өлеңнің жалпы тақырыбы бір сияқты болғанымен, көтерген жүгі мен ауқымы әрқандай. Бірақ, «өлеңге әркімнің-ақ бар таласы». «Бір өлеңім ішімде, көрем оны түсімде» дейді ақынның өзі де. Тағы бір өлеңінде:

Әңгімелескен Жұлдыз Әбділда
Қаралым: 1699
0

Бауыржан Бабажанұлы – қырықтан асқан буынның өкілі. Қарақалпақстанда дүниеге келген. Әл-Фараби атындағы Қазақ Мемлекеттік университетінің филология факультетін бітірген. Университет бітіргеннен кейінгі алғашқы қадамын ғылыми қызметкер болып бастағанымен, жиырма жылға жуық уақыт бойы негізінен бұқаралық ақпарат құралдарында, соның ішінде мерзімді басылымдарда қызмет етіп келеді. Бүгінде Ақтөбе облыстық «Ақтөбе» газетінің бас редакторы.

Әңгімелескен Жұлдыз Әбділда
Қаралым: 1910
0

 

«Үлкен қаржыға түсірілген, Бәленше деген режиссердің Түгенше деген фильмі басталады. Жазулар шығып біткен. Оқиғаның өріс алу сәті. Театр мен кинода жарқырай көріне бастаған атышулы актер атып шығады. Әлдеқандай рөлде. Фактура ұрып тұр. Грим де жаман емес. Талант жағы да тіфә-тіфә. Бірақ...

Әңгімелескен Жұлдыз Әбділда
Қаралым: 1973
0

(Ғафу Қайырбеков туралы)
Аға буынның бір-біріне деген ықылас-ниеті, қолдауы пен қолпашы кейінгіге үлгі, өнеге. Әлбетте, пенде баласы болғаннан кейін кем-кетік те болмай тұрмайды. Бірақ, бәрібір, әдебиеттің алтын дәуірін бастан өткерген аға буын-ақын-жазушылардың әншейін айта салған әзіл-қалжыңының өзінде кейде мын-сан астар жатады. Осы ретте «Деген екеннен» оқыған бір әңгіме еске түсіп отыр:

Әңгімелескен Жұлдыз Әбділда
Қаралым: 1376
0