Қазақ тілінің әмбебап сөздігі
Cөздік
Ермек Тұрсынов, кинодраматург, режиссер:  БҰДАН КЕЙІН КИНО ТҮСІРЕМІН БЕ, ЖОҚ ПА, БІЛМЕЙМІН...

Ермек Тұрсынов – таныстыруды қажет етпейтін есім. Аты да, заты да бөлек фильмдерінің қай-қайсысы да артынан дау ілестіре жүрді. Шу-шырқан тудырды. Кинолары ғана емес, өзі де солай. Бір сұхбаты шықса, ай жарым талқыланып жүргені. Бір мақала жазса, жұрттың бәрі көшіріп басып жатқаны. Ал біз... тек кино туралы сөйлестік... 

– «Келін», «Шал», «Кенже»... Көп талқыланған, көп шу да тудырған трилогия. Осы үш фильмді түсіруге бас-аяғы жеті жыл уақыт кетіпті. Ал оған дейін ойыңызда қанша уақыт пісіп жүрді? О баста осылай болады деп жоспарладыңыз ба, әлде сценарий уақыт өте келе өзгерді ме? 

–Басынан солай жоспарланды. «Келін», «Шал» және «Кенже». Әрқайсысы жеке фильм болғанымен, біртұтас дүние. Бірінші қадам – «Келін», екінші қадам – «Шал», үшінші қадам – «Кенже». Арғы тамырымыздан бастау алады. Шартты түрде ІІ ғасыр деп қойдым, Алтай тауынан арғы атамыз шығып, таудан далаға түсті. Яғни, қазақтың даласына. Бұл – екінші қадам. Одан кейін даладан қалаға көшіп келдік. Бұл – үшінші қадам. Трилогия осымен бітеді. 

Әңгімелескен Жұлдыз Әбділда
Қаралым: 4971
0
Серік Асылбекұлы, жазушы, драматург: ӘДЕБИ МЕНЕДЖМЕНТ ИНСТИТУТЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ КЕРЕК

Жас жазушы, «Министр» атты жинағымен біраз жұртты елең еткізген Ерболат Әбікенұлы «Желтоқсанның ызғары» деп аталатын екінші кітабын жарыққа шығарыпты. «Кіші ғылыми қызметкер», «Елу теңге», «Пәтер іздеп жүр едік» сынды шағын әңгімелерімен талай жүректің жарасын тырнаған, талай адамға ой салған, турашылдығымен, шыншылдығымен, табиғилығымен ерекшеленетін жас қаламгер қатарлас құрбы-құрдасын, бірді-екілі әдебиеттегі аға-әпкелерін шақырып, кішігірім тұсаукесер өткізді. Әдетте, мұндай басқосуларда кеш иесін көпірте мақтаудан әріге аспай жататынымыз бар. Бірақ, сол жолы жазушы, драматург Серік Асылбекұлының сөзі кішігірім қоғамдық лекция болды десек, артық айтқандық емес. Әдебиеттің бүгінгі кескін-келбетін ғана емес, болашақ бағдарын да көрсеткендей болды. Заманауи әдеби процестер және одан тыс қалмаудың жолдары айтылды. Әдебиетті дамыту үшін не істеуіміз керек деген төңіректе де біраз ой қозғады. Міне, сол кездесуден кейін араға аз уақыт салып, біз Серік Асылбекұлын арнайы іздеп бардық. Жазушымен Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университетінің аудиториясында кездестік. Осыдан он бес жыл бұрын педагогикалық қызметке бет бұрған қаламгер жалғыз ғана докторантқа сабақ өтіп отыр екен. Әңгімені әдебиеттің қызметінен бастадық. 

Әңгімелескен Жұлдыз Әбділда
Қаралым: 1563
0
Бексұлтан Нұржекеұлы, жазушы: ОЙДАН ТАРИХ ЖАСАУ – ҚЫЛМЫС

«Біздің тарихшыларымыз архивпен жұмыс істемейді екен ғой, – деп бастады әңгімесін Бексұлтан аға. – 1916 жылғы көтеріліс дегенде Ұзақ пен Жәмеңкені, мына жақтан Бекболатты айтамыз. Ал ұлт-азаттық көтерілістің қолбасшылары толып жатыр екен. Біздің тарихшылар тарихқа тек жалақы алатын жер деп қана қарай ма деген тоқтамға келдім». 

Есік қорғанынан табылған Алтын адамның ешқандай ғылыми жорамалсыз, кездейсоқ ашылғанын қазақтың бағы деп білетін жазушы іздеу-сұраусыз жатқан обалар жөнінде де айтты. 

«Райымбек батырдың ескерткішін қойып жатыр жер-жерде. Дулыға, сауыт кигізіп қояды. Ал ол тарихи шындыққа жанаспайды. Райымбек деген дулыға, сауыт киген батыр емес», – деп, оның да жай-жапсарын түсіндірді. 

Бексұлтан Нұржекеұлын біз махаббаттың жаршысы ретінде көбірек білер едік. «Күтумен кешкен ғұмыр», «Бір өкініш, бір үміт» романдары, повестері, әңгімелері – бәрі де махаббат туралы. Ал жаңа туындысы – тарихи роман. «Әй, дүние-ай!» деп аталады. Бексұлтан ағаға сұхбатқа бармас бұрын романды оқып шықтық. Бір деммен оқылатын шығарма екен. Әңгімені де осы жаңа шығармадан бастадық. 

Әңгімелескен Жұлдыз Әбділда
Қаралым: 3187
0
Шаяхмет Имашұлы, ҚР кино қайраткері, ҚР кинематографиясының үздігі: БЕЙСЕНБАЕВ ПЕН ҚАРСАҚБАЕВТЫҢ ЖОЛЫН БАСАТЫН ЖАСТАР ЖОҚ

Бұл кісімен бізді ақын Есенғали Раушанов таныстырды. «Мынау Шаяхмет деген ағаң, айтары көп» деген жалғыз-ақ ауыз сөз айтты. Аз-кем әңгімелескеннен кейін ағамызбен екі күннен кейін сұхбаттасатын болып келістік. Кейін есіме түсті, бірнеше жыр кешінде өлең оқығанын естігенмін. Өзі былтырға дейін Т.Жүргенов атындағы Өнер академиясында сабақ беріпті, профессор екен. Сұхбат кезінде біраз ақындардың өлеңін жатқа оқыды. Ал әңгімені өзінің негізгі саласы – кинодан бастадық. Кәсіби киномаман ретінде тәуелсіздік алғаннан бергі жылдардағы қазақ киносына баға беруін сұраған ек. Ағамыз әңгімені әріден бастады: 

–Алматы облысының қазіргі Райымбек ауданына қарасты Саты ауылында туып-өстім. Балалығымыз сол ауылда өтті. Кішкене күнімізде ауылға екі-үш айда бір кино келеді. Менің киноға деген көңілім алабөтен болды. Күндіз бір, кешке бір көрсететін кинодан қалмаймын. 

Әке-шешем мұғалім кісілер еді. 1968 жылы мектепті бітіріп, әкемнің қалауымен Ауыл шаруашылығы институтының агрономия факультетіне оқуға түстім. Институттан сәл төменіректе орналасқан, бүгінгі күні бұзылып жатқан «Алатау» кинотеатрына жиі баратынбыз. Немістің «Чингачгук» деген фильмі жүріп жатқан кез. Бір топ баламен әлгі кинодан шыққан едік, «Алатау» кинотеатрының алдынан «Қыз Жібек» деген фильм түсірілгелі жатыр, соған түсуге атқа мықты шаба алатын қазақ жастары керек» деген хабарландыруды көзім шалды. Елең ете қалдым. «Қазақфильм» алыс емес екен. Қазіргі Төле би мен Қалдаяқов көшелерінің қиылысындағы телестудияға салып ұрып жетіп бардық. Ертесіне ипподромға апарды, атқа мініп шауып көрсеттік. «Мына балалар жарап тұр екен» деп, сонымен 2-3 бала «Қыз Жібек» фильмінің атқа шабатын нөкерлері болып бекітіліп кете бардық. Агрономның оқуы жайына қалды. Әкемнен де қорқам, оған ішімде бірдеңе түртіп тұр. Ақыры не керек, 1968-69 жылдары, «Қыз Жібек» біткенше «Қазақфильмде» жұмыс істедім. Бірде Төлегеннің, енді бірде Бекежанның нөкері болып жүрдік. Көпшілік сахнасы ғой. Бірде жоңғардың киімін кидік. Қазірге дейін «Қыз Жібекті» көрсеткен уақытта жылт-жылт еткен өз бейнемізді көріп қаламыз. Осылайша, менің кино-ғұмырым басталды. 

Әңгімелескен Жұлдыз Әбділда
Қаралым: 1585
0
Жәудір Артықбаева, ақын:  НЕ ДЕГЕН БІТПЕЙТІН МАХАББАТ?!

Жәудір Артықбаева деген есімді біреу білсе, біреу білмес. Бірақ:

–Аялдаса автобус бірер минут, 

Көшесінен Гогольдің сені іздедім-ай, – деген ән бәрімізге таныс қой, солай ма? Марқұм Ажар Түзелбекқызының орындауында құлағымызда қалған «Анаға хат» ше? 

–Өмірімнің гүлі дедің,

Сағынып мені жүрегің.

Жолыма қарап жүрсің-ау, 

Ұғынам, сезінем, білемін... 

Есіңізге түсті ме? «Қыздар-айды» білмеймін деп көріңіз:

–Қыз жүрегі бір арналы,

Бақыт оның ізгі арманы.

Өмір атты қыр жайнатқан,

Қыз – өмірдің қызғалдағы-ай. 

Әңгімелескен Жұлдыз Әбділда
Қаралым: 1864
0
ӘШІРБЕК СЫҒАЙДЫҢ АМАНАТЫ

«Айналайын Әшірбек інім! Сәлемет пе? Өзің, ата-анаң, мектептес достарың, ұстаздарың аманшылықта ма? Сәлем айтарсың. Біріншіден, ғафу өтінемін, інішегім. Бірден жауап жазуға уақыт тапшылау болып, ішінара бір кезекті съемка қолбайлау болып дегендей, ең бастысы, М.Әуезов пен Л.Соболевтің «Абай» деп аталатын трагедиясын сахнаға шығару тауқыметімен әуреленіп жатырмыз. Оны «жандандырып» жатқан талантты режиссер Әзірбайжан Мәдиұлы Мәмбетов. Оған театрымыздың бас артистері, бар артистері, өнер ардагерлері тегіс қатысады. Серке Қожамқұлов, Елубай Өмірзақов, Қапан Бадыров, Ыдырыс Ноғайбаев, Шахан Мусин, Мүлік Сүртібаев, Сәбира Майқанова, Хадиша Бөкеева, Бикен Римова, Шолпан Жандарбекова сынды апа-ағаларымыз өнер толғайды. Осы жолы жастарға, яғни біздерге де зор үміт артылып отыр. Ф.Шәріпова, Н.Мышбаева, Р.Әуезбаева, Т.Тасыбекова, С.Оразбаевтармен бірге мен де бас рөлдердің бірінде көрінбекпін. Ол – Әбіштің рөлі. «Абай жолы» романын оқыған боларсың. Оқымасаң, тез оқып шық. Түсініп оқы. Түйсініп оқы. Сыдыртып шықпай, ойлана, мазмұнына ене оқы. Хатыңа қарағанда өзіңді зерек пе деп қалдым. Толғаныстарыңды қағазға жақсы түсіріпсің. 

Әңгімелескен Жұлдыз Әбділда
Қаралым: 3172
0
НЕМІС ТЕКТІ ҚАЗАҚТЫҢ АҚСАҚАЛЫ

Ол тірі болғанда 81-ге келер еді...

28 қазан – әдебиетші, аудармашы, прозаик Герольд Бельгердің туған күні. Тірі болғанда, 81 жасқа толар еді. Тірі болғанында көппен бірге біз де телефон соғып құттықтар ек. Көтеріңкі көңіл-күйі тұтқаның ар жағынан ап-анық сезіліп тұрар еді. Содан кейін, бәлкім, елуінші, әлде алпысыншы болып құттықтағанымызды айтар еді. Иә, екінші кластан бастап күнделік жазуға дағдыланған Бельгердің мұнысына кейде «неміспісің деген!..» деп бір күліп алатынбыз. Бірақ... Бірақ, сөйтіп жүріп-ақ Герольд Бельгер өз дәуірінің жылнамасын жасап кеткен екен. Алпысқа тарта кітап жазды, жүздеген рецензия, мыңдаған мақала жазды, зерттеу еңбектерін есептемегеннің өзінде. «Осы айда 10 кітап оқып, 6 пікір жазыппын. Бұған қоса өзімнің екі қолжазбамның (біреуі тіпті 30 баспа табақ) компьютерден шыққан нұсқасын оқып бітірдім», – деп жазып қойыпты осыдан 15 жыл бұрынғы бір жазбасында. Ал 2010 жылдың ең соңғы күнінде күнделігіне мынадай жолдар түскен екен: «...Өз басымда өткен жылға өкпе жоқ. Әрқайсысының көлемі 20-25 баспа табақтан 5 кітап шығардым. Алтыншысы – күнделіктер... Бір жыл ішінде 105 рецензия, мақала, сұхбатым жарияланды.  Олардан бөлек тағы да сыни сипаттағы екі кітапты басуға дайындадым». 

Әңгімелескен Жұлдыз Әбділда
Қаралым: 1599
0
Нұрғали ОРАЗ, жазушы:  БҮКІЛ ЖАН-ДҮНИЕМДІ БІРЕУ ТАБАНЫМЕН ТАПТАП ӨТКЕНДЕЙ БОЛАДЫ...

Шерхан Мұртаза бастаған ағалары болашағы бар жазушы деп бағалайтын; Роза Мұқанова бастаған қатарластары аузынан тастамай айтып жүретін; ал өзінен кейінгі жастар үлгі тұтатын, оқырманы да көп қаламгерді қалай ғана бақытты емес дей аласың? Нұрғали Ораз – бақытты жазушы. Біздің сауалдарымызға берген жауаптары да соны аңғартады... 

–Қазақтың үздік әңгімелері, мықты жазушылары, міндетті түрде оқылуы тиіс кітаптар деген секілді толып жатқан түрлі тізімдер түзіліп жатады. Солардың ішінде міндетті түрде Нұрғали Ораз есімі болады. Бірде мықты жазушы ретінде, енді бірде оқылымды қаламгер ретінде. Шерхан Мұртаза, Төлен Әбдікұлы сияқты әдебиеттің ақсақалдары өзінен кейінгі буынды айтқан уақытта да алдымен ауызға ілігесіз. Бұл жазушының бағы десек те болар. Ал сын, сыналу жағы қалай? Сіздің шығармашылығыңызға кәсіби сын жазған адам болды ма? Оны қалай қабылдадыңыз?

–Әдебиет туралы әңгіме бола қалған жерде атың аталып, жылы-жылы лебіздер айтылып жатса, әрине, қуанасың ғой. Көңіліңе бір қанат біткендей болады. Әрі оның жауапкершілігін де сезінесің. Өйткені, жұрт күткен биіктен төмендеп қалғың келмейді. Бірақ, шығармашылықтың да әртүрлі кезеңі болады емес пе...

Өз басым қазір ескі мен жаңаның, кешегі мен бүгінгінің арасында іштей шарқ ұрып жүргендей сезінемін. Біз әдебиет әлеміндегі алғашқы қадамымызды сонау сексенінші жылдары бастадық қой. Ол кездегі әдеби орта бүгінгі түнгі клубтар секілді қыз-қыз қайнап жататын. Жазушылар одағындағы «Қаламгер» кафесінен ақын-жазушы ағаларымызды көргенімізді мақтан тұтып, болашақта өзіміздің де солардай болатынымызды ойлап, кеудемізге нан пісіп қайтушы едік.

Әңгімелескен Жұлдыз Әбділда
Қаралым: 2140
0
Дидар АМАНТАЙ, жазушы, философ, кинодраматург: «ҚАЗАҚ ӘДЕБИЕТІНДЕ БӘРІМІЗГЕ ОРЫН БАР»

                                                             Метафора непрерывной игры между                     

                                 самоотражающимися зеркалами является, как уже  

                                     упоминалось, парадигмой культуры постмодерна...

                             Ричард Кейни, «Кризис постмодернистского образа»

  Модернизм – логикалық ойдың жемісі, ол классиканың ықшамдалған нұсқасы

                        Иосиф Бродский                                 

Әңгімелескен Жұлдыз Әбділда
Қаралым: 3070
0
Байбота ҚОШЫМ-НОҒАЙ, ақын: БАЛАЛАР ӘДЕБИЕТІ БАЛАЛАР ҮШІН ҒАНА КЕРЕК ПЕ?

Қазақ поэзиясының көрнекті өкілі Байбота Қошым-Ноғайдың балаларға арналған «Қуыршағым бар менiң» (1984), «Таңертеңгi тәттi түс» (1989), «Сымбат салған суреттер» (1996), «Таңғажайып түс» (2003), «Он екi қонақ» (2004), «Мүшел» (2004), «Мамандықтың бәрі жақсы» (2006), «Таниды екен, кәне, кім өз мінезін, әдетін» (2006), «Жол әліппесі» (2006), «Сауат ашу, оқу және жазу» (Светлана Трофимовамен бірігіп жазған, 2007-2012 жылдар аралығында бірнеше рет қайта басылым көрді), «Әдемі әліппе» (2009), «Алғашқы мүшел» (2010)  атты кітаптары да жарық көрген.

Ол армян ақыны Сильва Капутикянның «Маша сурет салады» және орыс ақыны Елена Благининаның «Шинельдi неге сақтап жүрсiң?» атты балаларға арналған кiтаптарын қазақ тiлiне аударды. Көптеген шетел ақындарының өлеңдерін тәржімелеуге қатысты. 2012-2013 жылдары Ресейдің Ростов-на-Дону қаласындағы «Проф-Пресс» баспасынан (Алматыдағы «Асыл кітап» баспасының қатысуымен) «Қызыл телпек», «Бауырсақ», «Сәулетті үйшік», «Шалқан», «Шұбар тауық», «Түлкі бикеш пен қасқыр», «Маша мен аю», «Қасқыр мен жеті лақ», «Қоянның үйшігі» атты мектеп жасына дейінгі балаларға арналған тоғыз ертегі кітапшаны қазақ тіліне аударып жариялады. 

Байбота аға бүгінде «Балдырған» журналында қызметте. Бірқалыпты, биязы мінезінен танбайтын ағамызды жағалайтын үлкен-кіші көп-ақ. Өйткені, замандастары туралы, қатарластары туралы әңгімесі әсерлі. Сондай әңгімесінің біріне жуырда біз де куә болдық. «Осыдан біраз жыл бұрын ғой, Жазушылар Одағының Әдебиетшілер үйінде ақын Өтежан Нұрғалиевтің шығармашылық кеші өтетін болды, – деп бастады әңгімесін. – Кешті Жұматай Жақыпбаев жүргізді. Басталатын уақытта залда жиырма шақты ғана адам отырды. Сәл ыңғайсызданып қалған Жұматай Жақыпбаев «қайтеміз, күтеміз бе?» деген еді. Өтежан Нұрғалиев: «Жоқ, бастай береміз. Мен өзім де осы адамдар келеді ғой деп күткенмін», – деді. Сол кеш әлі күнге дейін есімде. Өте әсерлі өтті. Залда отырған жиырма шақты адамның баршасы Өтежан ақынды танитын, оның шығармашылығын білетін, тағдырымен таныс адамдар. Сұрақ қойылды, жауап берілді. Арасында өлең оқылды. Керемет бір сырлы кеш болды». Ал бүгінгі сұхбатта ақын балалар әдебиетінің жай-күйі жөнінде көбірек айтты.  

Әңгімелескен Жұлдыз Әбділда
Қаралым: 2841
0
Аян Нысаналин, ақын: ӘР ЗАМАННЫҢ ӨЗ ҚҰРҚҰЛТАЙЛАРЫ  МЕН СҰРҚҰЛТАЙЛАРЫ  БОЛАДЫ

«Жақсы қартайған, әдемі қартайған» деп жатамыз ғой әдетте. Ал ақын Аян Нысаналинді, сонымен бірге, сергек қартайған адам десек, жарасардай. Жасы жетпістен асса да, елгезек. Алдындағы ағаларына құрметі бөлек. Артынан ергендерге ізетті. Біз Аян Нысаналиннің суретшілер туралы көп білетінін, көп жазатынын білеміз. Республикалық «Ұлан» газеті үшін арнайы Леонардо да Винчи, Микеланджелодан бастап, Орал Таңсықбаев, Әбілхан Қастеев, Айша Ғалымбаева, Гүлфайрус Ысмайылова сынды бірқатар суретшілер туралы жазды. Кейбір әлемге әйгілі сыршырай тарихын сағаттап әңгімелеуге бар. Мұның сырын өзінің бала күннен суретшілікке құмартатынымен түсіндірді. Сонымен бірге, Аян аға тарихқа да көп қызығады екен. Содан болар, әңгімеміз Шыңғысхан туралы басталып кетті. «Сіз де Шыңғысханмен «ауыратын» ба едіңіз?» деп сұраған ек. «Жоқ, мен тарихқа қызығамын», – деді ақын. Әңгімеміз де осы тұрғыдан басталып кетті:

Әңгімелескен Жұлдыз Әбділда
Қаралым: 1989
0
Есенғали Раушанов, ақын:  ШЫНДЫҚТЫ АШЫП АЙТУ КЕРЕК ДЕП ШЕШТІМ

Оның қатары бүгінде көптомдықтарын шығара бастаған. Бірақ, бұл кісі кітап шығаруға да құлықсыз. Әйтпесе, үлкен бір баспаның құлағын ұстап отыр. «Осы күнге дейін жазғаным бір-екі кітаптан аспайды» дейді өзі. Бірақ, біз оған сенбейміз. Өйткені, Оның досы да, сырласы да, мұңдасы да – Өлең. Мұндай адамның жазғаны аз болмасы анық. Әңгіме іріктеп, сұрыптап, «ең, ең, ең» дегендерін шығару туралы болса, сөз басқа. Жалпы, бұл кісі сұхбат бермейді. Телевидениеге бармайды. Жазушылар Одағына да. Бірақ, анда-санда әңгімелесіп қалсаң, құлақ құрышың қанады. Бүгінгі кейіпкеріміз – ақын, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Есенғали Раушанов. 

Кейде осы қоғамның барометрі сияқты көрінетіні де бар. Осы жолы да әңгімені ә дегеннен халтурщиктерден бастады. «Жастар өссін, көтерілсін деп, артық-ауыс пікір де айтпаймыз. Бірақ, бұлар өсу орнына, халтура жағына қарай кетіп бара жатыр. Өздері өлеңнің не екенін білмейтін жігіттер ел-елді аралап, мастер-класс өткізетін көрінеді», – деп бастады әңгімесін. Алғашқы сауалды ақындық, ақынның қолтаңбасы деген тұрғыда қойдық. 

Әңгімелескен Жұлдыз Әбділда
Қаралым: 6862
0
ОЛ ОҚАСҚА ҰҚСАМАЙТЫН!.. Жазушы Дидахмет Әшімханұлы туралы бір үзік сыр

Күнде, күнара кездесетінбіз. Баспалар үйінде бір қабатта, көршілес есіктерде отырдық. Дәліздің бойынан төбеміз көріне салысымен-ақ, «Жұлдыз, қал қалай?» – деп жылы жымиып келе жататын. «Жақсы, өзіңіз қалайсыз?» –дейміз. «Жақсы, жақсы», – дейді тағы да жымиып. Көрінбей кетсек, кабинетіміздің есігін қағып, өзі келіп тұратын. Соңғы шыққан мақалаларымызға пікір айтатын. Тұлғалар туралы жазсақ, сол кісілер туралы өзінің білгенін айтатын. Кейде біздің пікірімізді басқа арнаға бұру үшін емес, жалпы біліп жүруіміз үшін ұзақ-ұзақ сыр шертетін. Ол кісімен өткізген жарты сағат тура мағынасында «жаманның өтіп кеткен өміріндей» еді. Енді, міне, Дидағаң – Дидахмет Әшімханұлы да ортамызда жоқ. 

Дидахмет аға Қазақстанның ашық кітапханасына алғашқылардың бірі болып қолдау білдірді. Жазған-сызғанын түгелдей дерлік қолымызға тапсырып, алғашқы күннен-ақ келісімшартқа қол қойып берген еді. Бірде «Сары самаурынның» көп оқылған шығармалар қатарында екенін айтқанымызда, жас балаша қуанған. Өткен жылы болса керек, «Ақ желкеннің» «Ізінен аңыз ерген» айдарына Ғабит Мүсірепов туралы жаздым. Арада бірнеше күн өткенде кабинетке Дидағаң өзі іздеп келді. «Жақсы жазыпсың» деп алды да, мақаламның «плюстары» мен «минустарын» жіпке тізіп берді. Өзінің Ғабеңмен кездесуін, жазушының өмірінің соңғы жылдарындағы жай-күйін әңгімеледі. «Қап, мақаланы жазбай тұрып сізбен бір сөйлесіп алсам болған екен», – дедім өкініп. Тағы бірде кабинетке келгенінде Астанаға барып келгенімді, Төлен Әбдікпен сұхбаттасып қайтқанымды айттым. 

Әңгімелескен Жұлдыз Әбділда
Қаралым: 2605
0
«АР» ЖӘНЕ АҚЫН

Жас та өтер, бірте-бірте, кәрі де өтер,

Баянсыз бұл жалғанның бәрі бекер.

Жаһанда мәңгі тірі адам жоқ қой,

Кетеміз, кетті, келер, тағы кетер.

Бұл өлең жолдарын аударма деп кім айтар Қазақтың кәдімгі қара өлеңіндей өріліп тұрған жоқ па

Немесе, мына бір шумақты қараңыз

Дариға-ай, қартайдық қой бостан-босқа,

Қайғы-мұң құдай бізге қосқан баста.

Жоқ болдық, қас қаққанша, о сұм өмір,

Жете алмай көп арманға тосқан баста.

Немесе

Бұйырмас, телмірсең де, көктегі құт,

Достар да қалмады ғой күткен үміт.

Адам бол, қолдан келсе, бүгінді ойла,

Асықпа алдағыға, өткенді ұмыт,

– дейді.

Әңгімелескен Жұлдыз Әбділда
Қаралым: 2673
0
Еркін Шүкіман, дәстүрлі әнші:  ӘНШІЛЕРДІҢ ІШІНДЕ ҒЫЛЫМҒА БЕЙІМІ БАРЫ ЖОҚТЫҢ ҚАСЫ

Сахнаға бүрмелі көйлек пен үкілі тақия киіп шығып, қазақтың ән-күйін орындап, ал шыға салысымен тізесі жыртық джинсы мен жұлым-жұлым күртесін іліп алып, ол аз десең, езуіне шылымын қыстырып, шіреніп тұратындар болады.  Дәстүрлі әншілердің ішінде де бәрі бірдей осы ұлттық қазынамыздың жоқшысы дей алмаймыз. Керісінше, біразы робот сияқты болып кеткен десек, аса қателеспейтін секілдіміз. Ал бірақ, бүкіл жан-тәнімен ұлттық өнерге қызмет етіп жүргендер де жеткілікті. Дәстүрлі әнші Еркін Шүкіман солардың қатарынан. Сөзі өтімді, ойы орнықты азаматты әңгімеге тартқан едік. Біздің дәстүрлі ән өнері Арқа мектебі, Сыр бойының жырлары, Жетісудің әндері, Мұхиттың мектебі деп бөлінетіні белгілі. Осылай шартты түрде бөлу кейде жершілдікке, бөлінушілікке алып келетіндей де көрінеді. Біз алғашқы сауалды осыдан бастаған едік. Еркін ағамыз әңгімені әріден бастады:

Әңгімелескен Жұлдыз Әбділда
Қаралым: 2784
0
Рахметқажы Берсімбай, ҚР ҰҒА академигі, биология ғылымдарының докторы, профессор: ЖАПОНДАР АДАМ КЛЕТКАСЫН ӨСІРІП, ОРГАНДАРДЫ ЖАҢАЛАЙТЫН ДЕҢГЕЙГЕ ЖЕТТІ

Ресейдің Алтай өлкесінде дүниеге келіп, Новосібір университетін бітірген Рахметқажы Берсімбай – әлемдік деңгейдегі ғалымдардың бірі. Университеттің жаратылыстану факультетін бітіргеннен кейін КСРО Ғылым Академиясының Сібір бөлімінің Цитология және генетика институтында аспирантурада оқыған. Өткен ғасырдың сексенінші жылдарынан бастап бармаған жері, баспаған тауы жоқ десек, аса қателеспейміз. Ұлыбританияның ұлттық медициналық зерттеулер институтында, Ганновер медициналық ғылыми-зерттеу институтында, Еуропа молекулалық биология зертханасында, Астон университетінде, Жапонияның Ұлттық биомедициналық инновациялар институтында ғылыми зерттеулер жүргізген. Күні бүгінге дейін Германия, Италия, Жапония, Ұлыбритания университеттерінде дәріс оқыған. АҚШ, Жапония, Ұлыбритания, Германия, Италия, Қытай, Сингапур, Финляндия, Оңтүстік Корея қатарлы бірқатар мемлекеттерде беделді халықаралық форумдар мен симпозиумдарда, конференцияларда баяндама жасаған. Бүгінде Рахметқажы Іскендірұлы Л.Гумилев атындағы Еуразия Ұлттық университетінде жұмыс істейді. Жалпы биология және геномика кафедрасының меңгерушісі.

Әңгімелескен Жұлдыз Әбділда
Қаралым: 2418
0
Төлен Әбдік, жазушы, Мемлекеттік сыйлықтың иегері:  ЕҢ ҮЛКЕН ЖЕҢІС – ӨЗІҢДІ ЖЕҢУ

Жазушы Дулат Исабеков құрастырған «Жүздесу» атты жинақ бар. 1979 жылы жарық көрген. Әбіш Кекілбаев, Дүкенбай Досжан, Тұтқабай Иманбеков, Тынымбай Нұрмағамбетов қатарлы бір топ жас жазушылардың әңгіме-повестері берілген. Сол жинақ Төлен Әбдіковтің «Оң қолымен» басталады. Адам болмысының екіге жарылуын өзек еткен шығармалар әлем әдебиетінде көп кездеседі. Қазақ әдебиетінде де бар. Және ол жалғыз «Оң қол» емес. Тағдырлы жазушымыз Қажығұмар Шабданұлының «Қылмыс» романында, көзі тірі классигіміз Мұхтар Мағауиннің «Жармағында» көрініс тапты. Төлен Әбдік арада отыз жылдай уақыт өткенде тағы да жұртшылық назарын аудартты. Ол «Парасат майданы» болатын. Елді елең еткізген, әдебиеттің айналасындағылар назар аударған тағы бір дүниесі – «Тұғыр мен ғұмыр». Бастапқыда «Министрдің өлімі» деп аталып, кейін «Қайырсыз жұма» атанған әңгімесі де ел аузында жүр. Жалпы, Төлен Әбдікті оқылымды жазушылардың қатарына ойланбастан жатқызуға болады.

Әңгімелескен Жұлдыз Әбділда
Қаралым: 4375
0
Роза Мұқанова, жазушы-драматург:  МЕНІҢ ЗАМАНДАСТАРЫМНЫҢ БАҒЫ МЕН СОРЫ...

Бір қаламгерлер том-том дүние жазып та әдебиет тарихында қалмауы мүмкін. Енді бір қалам иесі бір ғана өлеңімен, бір ғана әңгімесімен ойып тұрып орын алуы мүмкін. Біздіңше, Роза Мұқанованы осы екінші қатарға жатқызуға болады. Әлбетте, жазушы-драматургтің шоқтығы биік шығармалары аз емес. Бірақ, жазушыны жазушы ретінде танытқан, атағын аспандатқан, сол биігінен әлі күнге түсірмей келе жатқан дүниесі «Мәңгілік бала бейне» десек, аса қателеспейміз. М.Әуезов атындағы Мемлекеттік академиялық драма театрының сахнасында 18 жыл бойы үздіксіз қойылды. Сол 18 жылда да көрерменсіз болған кезі жоқ. Салыстыру үшін айтсақ, «бала бейнені» ойнаған актриса Данагүл Темірсұлтанова бүгінде «дана бейне» образын сомдайтын жаста. Роза апаймен әңгімемізді де сол «Мәңгілік бала бейнеден» бастадық.

Әңгімелескен Жұлдыз Әбділда
Қаралым: 4843
0
Ерлан Қарин, Қазақстанның стратегиялық зерттеулер институтының директоры:   ТЕРРОРИСТІК ТОПТАРДЫҢ ҚАУПІ ЖОҚ ДЕЙ АЛМАЙМЫЗ

 

Ерлан Қарин көпшілікке саясаттанушы, саяси сарапшы, саяси технолог, саясаткер, зерттеуші ретінде белгілі. Содан кейін де шығар, әңгімеміз ғылым-білім, ағартудан гөрі саясатқа қарай ойыса берді. Оның үстіне, Қарин жуырда ғана Қазақстанның стратегиялық зерттеулер институтына директор болып тағайындалды. «Халифат сарбаздары» атты кітабы жарыққа шықты. Сондықтан да Ерлан Қаринмен стратегиялық зерттеулер институтының болашақтағы бағыт-бағдары, терроризмнен келетін қауіп-қатер, Орталық Азия аймағының ынтымақтастығы, Қазақстан мен Қытай қатынасы жөнінде сұрағанды жөн көрдік.

Әңгімелескен Жұлдыз Әбділда
Қаралым: 2596
0
Дархан Қыдырәлі, Халықаралық Түркі академиясының президенті: ӨТКЕНІМІЗ ДАҢҚТЫ, БОЛАШАҒЫМЫЗ ДА БҰЛЫҢҒЫР БОЛМАУЫ КЕРЕК

 

Бүгінде танымал ғалым Дархан Қыдырәлі Халықаралық Түркі академиясын басқарады. Бұл институт түбі бір түркінің түгел болуы жолында қыруар шаруа атқаруда. Қараша айында Түркі Академиясы Астанада үлкен жиын өткізді. Екі күнге созылған ғылыми-тәжірибелік конференция Тұрар Рысқұлов, Сұлтанбек Қожанов және Исмаил Гаспыралыға арналды. Онда Мәмбет Қойгелді, Хангелді Әбжанов бастаған ғалымдармен қатар, шетелдік беделді ғалымдар баяндама жасады. Бұл жиынға Сұлтанбек Қожановтың немересі Светлана Қожанова, Исмаил Гаспыралының шөбересі Гүлнара Сейітваниева арнайы келіп қатысты. Дархан Қыдырәлі әңгімені осы жиыннан бастады.

Әңгімелескен Жұлдыз Әбділда
Қаралым: 2463
0