Қазақ тілінің әмбебап сөздігі
Cөздік
0
Төлен Әбдіктің "Тозақ оттары жымыңдайды" шығармасынан қандай ой түйдіңіз? деген сұрақ бүгінгі өткен кездесуіміздің (8.05.2015) арқауы болды. "Тозақ оттары неге жымыңдайды? " Басты кейіпкердің өз халқының соңғы өкілі екеніне келісесіз бе? Достарыңыздың осы шығарманы сөзсіз оқуы үшін не істер едіңіз, қызығушылығын ояту үшін қандай сипаттама берер едіңіз? Осы төңірегінде ой бөлісіп көрейік.
Жауап (7)
  • Жауап қабылданды

    Сенбі, Мамыр 09 2015, 08:12 AM - #тұрақты сілтеме
    0
    Ақ нәсілділер әкелген электр жарығын қарт үндіс тозақ отына теңейді. Себебі ақ нәсілділер келгеннен кейін үндістердің өмірі тозаққа айналған еді... Ақ нәсілділердің барлық нәрсесін жек көреді...
    Өзіме шығарманың мына жолдары қатты ұнады:
    - Сонда олардың жазығы не? - деді журналист әңгімесін сабақтай. - Бразилия орманында жаратылып, өсіп-өнгендігі ме? Әлде қисапсыз байлығы ма? Иә, иә, дәл солай. Бұл күнде жердің кеңдігі мен байлығы да халықтың сорына айналған. Болмаса XVІІ ғасырда темірден зат жасап, мәдениет құрған, Пастерге дейін жыланның уына ем ойлап тапқан, Европаға картоп пен помидор егуді, қызыл бұрыш пен темекі егуді үйреткен 2 миллион индеецтен бірнеше жүзі қалғанына кім жауап береді? Ғалымдардың айтуынша, енді он жылдан кейін бір де бір индеец қалмайды. Қалса, тек зоопаркке қоюға бірді-екісі қалуы мүмкін. Менімен айтысқан бір миссионер: "Олар қолдарына түскен тұтқындарын жейтін көрінеді ғой" деп жаз­ғырды. Бүкіл Бразилияда адам етін жейтін бір де бір тайпа жоқ. Ол - дәлелдеуді қажет етпейтін аксиома. Сонда шын мәніндегі адам жегіштер кімдер болып шықты?! - Журналист қалтасынан сигарет алып тұтатты да, көкшіл түтін арасынан сығырайып, кінәлаған адамдай докторға қарады. - Мен осылардың бәрін құлағыммен естіп, көзіммен көрдім. Көрдім де бұл бүкіл адамзаттың арына басылған өшпес қара дақ деп түсіндім. Біз жұмсақ диванда жатып, қосыла алмаған екі жас туралы романдар оқып немесе фильмдер көріп, көзімізге жас аламыз. Біз бір адамның тағдыры үшін жер жүзінің прессаларын шулатып, ұрандар ұстап, көшеге шығамыз, қылмыстының жазалануын талап етеміз. Өлім жазасына бұйырамыз. Ал тұтас бір нәсілдің, бірнеше халықтың құрып кетуін қай тілде суреттеп беруге болады. Халықты өлтірушілерге адам­ға біткен санамен қандай жаза ойлап табуға болады, доктор Бейкер!
    Повестің осыдан отыз жыл бұрын жазылғанын үйренгенімде таң қалдым. Өткен ғасырда жазылса да, шығарма өзектілігі әлі жойылмаған...
    Бұл жауап қайырулы Show
  • Жауап қабылданды

    Сәрсенбі, Мамыр 13 2015, 10:49 AM - #тұрақты сілтеме
    1
    Шығарманың аяғында жазушы "доктор Бейкер өзінің Араку тайпасының ең соңғы адамы өзі екенін білген жоқ" деп аяқтайды. Мен бұл пікірімен келіспес едім. Өйткені доктор Бейкер өз тілін, дінін, дәстүрін, тіпті әкесі үйретіп кеткен емшілік жолды да ұмытқан. Биологиялық жағынан сол тайпаға жататын шығар, ал осы тұрғыдан келгенде докторды Араку тайпасының адамы дей алмас едім. Ал, жалпы шығарма маған қатты ұнады. ;)
    Бұл жауап қайырулы Show
  • Жауап қабылданды

    Дүйсенбі, Мамыр 18 2015, 11:42 AM - #тұрақты сілтеме
    0
    Қуанышбай Құрманғалидің "Төлен туралы толғаныс" мақаласынан:
    Сонау бір жылдары жазылса да кезінде оқырман қауымның жан жүрегін дүр сілкіндірген, қазір де ойларында жүрген бір шығарма бар. Ол үндістер өмірінен шерлі сыр шерткен «Тозақ оттары жымың­дайды» повесі. Бұл зорлық-зомбылықтың зардабын көріп, ақыры ақ адамдармен елі, жері үшін айқаса жүріп, жер бетінен біржолата жойылып кеткен араку тайпасының қасіретті тағдыры жөнінде жазылған повесть еді. Кеңестік заманда – қазақтың тілінен, ділі­нен, дінінен, керек десең жерінен де айырылуға аз-ақ қал­ған қилы кезеңде ұлттың басына түскен ауырт­палықты ашып жазу мүмкін емес-тін. Олай жасаған жағдайда қаламгер идеялық қателікке жол бергені үшін жазаланар еді ғой. Сондықтан жазушы Төлен төте жолдан ауытқып, ақиқатқа апарар жаңа жол тапқан. Қазақтың басына түскен мұң-зарын, үндістер көрген қорлығын егжей-тегжей сипаттай отырып, жеріне жеткізе баяндап шыққан. Бір қарағанда, алыс Бразилияны мекендеген жауынгер араку тайпасының тұқым-тұяғы қалмай құрып кеткендегінің мұңды баяны сияқты. Алайда, бұл кешегі бодандық бұғауында өлместің күнін кешкен аз ұлттардың, оның ішінде қа­зақтың тағдырына алаңдаудан туған толғаныс болатын. Жазушы медицинаға тұтас бір дәуір әкелген данышпан доктор Эдуард Бейкерді бала кезінде айы­рылған атамекеніне сапар шектіріп, оның араку тай­пасының ең соңғы адамы екенін, зая ғұмыр кеш­кенін есіне түсіріп жандүниесіне төңкеріс жасайды. Сөйтіп, қаламгер қазақ жұртына ой салып, болаша­ғыңды бодандықтан құтқарып, ұрпағыңды рухтан­дырмасаң, сенің де көрген күнің қараң дегенді ишарамен жеткізген. Бұл шын мәнінде орағытып өтіп, орайын келтіріп айтылған ақиқат еді. Түсінген адамға бұл жазушының ерлігі деп бағалайтын еңбек. Төленнен басқа ешбір жазушы мұндай шығарма жазған жоқ...
    Бұл жауап қайырулы Show
  • Жауап қабылданды

    Сәрсенбі, Мамыр 20 2015, 05:17 AM - #тұрақты сілтеме
    1
    Жоғалған тілдер, қауіп төнген тілдер, сол халықтардың тағдыры туралы аздап ізденіп, материал жазатындықтан, маған бұл шығарма сондай жақын болып шықты. Ондағы сезімдер соншалықты таныс болғандықтан, жазушымен кездесіп, осы туралы әңгімелескім келетінін түсіндім.

    Жалпы бұл шығарма мәңгілік, өлмейтін тақырыпты қозғайтындығымен құнды. Бұл шығарманы тұтас халықтың тағдыры деп те, жеке адамның тағдыры деп те қарастыруға болады. Бейкердің өкініші арқылы жазушы адам өкінішінің өлшемін көрсететін секілді. Осы өкініш арқылы жалпы адам болып ғұмыр кешудің мәні мен мақсаты айқындалатындай. Алтын тақта отырып, қайғы мұңсыз ғұмыр кешсе де адам неге белгілі бір сәтте туған халқы туралы, тамыры туралы, кіндік қаны тамған топырағы туралы ойлайды? Бұл - сөзбен айтылмайтын, терең түйсікпен ғана шешілетін жұмбақ. Қандай цивилизация келсе де, қандай қоғам орнаса да, бұл басты құндылық болып қала береді. Адам осы құқы үшін, ақиқаты үшін күресуден ешқашан танбайтын болады. Түптеп келгенде, дүниедегі барлық үлкенді-кішілі күрестер осы үшін болып жатыр.

    (Бөтел елде ел билеп, жусанды даласына жетіп жығылған Бейбарыс елестеді көзіме).

    Бұл шығарма мен үшін - өкініш жыры. Ары бармай-ақ, мәдениетіміз, танымымыз күрделі өзгерістерге түсіп жатқан соңғы жүз жылдың ғана қасіретін сезінгіңіз келсе, "Тозақ оттарын" оқуға шақырамын. Бұл - біз туралы толғам...
    Бұл жауап қайырулы Show
  • Жауап қабылданды

    Бейсенбі, Мамыр 21 2015, 06:52 PM - #тұрақты сілтеме
    0
    Шығарманы ерекше әсермен оқып шықтым
    Сол адамарды, мигранттар толқынын көзбен көргендей болып отырдым.
    Шығарманың тақырыбы ерекше екен.
    Жаңа өркениетті тозақ оттарына теңеу деген көп жазушының ойына келе бермейтін шығар. Шығарманың да, автордың да ерекшелігі осында деп ойлаймын.
    Жалпы оқуға кеңес берер едім.
    Бәріңізге сәттілік!
    Бұл жауап қайырулы Show
  • Жауап қабылданды

    Дүйсенбі, Маусым 01 2015, 05:40 AM - #тұрақты сілтеме
    1
    Егер "Тозақ оттары жымындайдыны" бұрын оқыған болсам, бәлкім, мүлдем басқаша әсер алған болар ма едім. Төлен ағамыздың өзімізбен сұхбаттасқан уақытта осы шығарма жөнінде ерекше тоқталып айтқаны бар. Мақсатын, мұратын айтқан. Осы повесті жазу үшін Мәскеуден шығатын "Вокруг света" деген журналдың бірнеше жылдық тігіндісін ақтарған екен. Сондықтан, оқығанда мүлдем басқаша көзбен қарадым және алған әсерім де өзгеше болды. Түйгенім, атақ та, даңқ та, абырой да... ештеңе де адамды құтқара алмайды. Адам өзінің тамырынан ажырамаған уақытта ғана адам. Қазақтың "Қағынан жерігеннің қары сынсын" деген сөзі ойыма орала берді.
    Бұл жауап қайырулы Show
  • Жауап қабылданды

    Дүйсенбі, Маусым 08 2015, 09:38 AM - #тұрақты сілтеме
    0
    Жұлдыз Әбділданың Фейсбук желісінде жазған тағы бір пікірі, жоғарыдағы пікіріне қосымша ой деп қосып қойдым:

    "Ректор – "Кездеспей кеткен бір бейне"
    Сынақ – "Тар жол, тайғақ кешу"
    Емтихан – "Қылкөпір"
    Мемлекеттік емтихан – "Тозақ оттары жымыңдайды"...
    Студент кезімізде осындай бір "сөздік" болатын еді ғой. "Тозақ оттары жымыңдайдыны" оқымаған екенмін. Төлен Әбдікпен сұхбаттасатын болып, бүкіл әңгімелерін, "Парасат майданын" оқып, "Оң қолды" тағы бір қайталап оқып, тағы да осы шығармаға келгенде уақыт тар болып қалып еді. Қазақстанның ашық кітапханасы, Bakytgul Salykhova, Мақпал Жұмабай бастаған қыздар осы шығарманы талқыға саламыз деген соң, дереу қолға алғанбыз. Бірден айтайын, егер Төлен ағамен сұхбаттаспай тұрып оқысам, мүлдем басқа әсер алар ма едім...
    Бір ауыз сөзбен айтқанда, "Тозақ оттары жымыңдайды" – мәңгі өлмейтін шығарма. Себебі, аз халықтар, оларды қорлау, жойып жіберуге тырысу бұрын да болған, қазір де бар, болашақта да бола бермек. Сонымен бірге, "қағынан жерігеннің қары сынсын" дегенді де бір еске түсіреді екен. Адам өзінің тегінен, туған топырағынан жеріп опа таппайды дегенді түсіндіргендей болады екен. Классикалық шығарма деп түйдім".
    Бұл жауап қайырулы Show
Сіздің жауабыңыз